Saka
Carduelis carduelis · Yabani kuş, koruma altında
Kısa tanıtım
Saka, Türkiye'nin ve Avrupa'nın bahçelerinde, tarlalarında ve park kenarlarında görülen, minik ama gösterişli bir ispinozdur. Bir sürü halinde otlak ve yabani otlar üzerinde dolaşırken şarkı gibi tıngırdayan sesleri hemen dikkat çeker.
Nasıl tanırsınız?
Yaklaşık 12 santimetre boyundadır. Yüzünde kırmızı bir maske, başında siyah-beyaz desen, sırtında kahverengi, kanatlarında ise geniş parlak sarı bir şerit vardır. Karnı beyazımsıdır. Yavrular ise yüzdeki kırmızı maskeden yoksundur ve daha benekli görünür. Gagası ince ve sivri, tohum ayıklamaya elverişlidir.
Ötüşü
Sakanın şarkısı akıcı, tiz ve tıngırdayan notalardan oluşur; çoğu zaman "tigelit" diye yazılan bir çağrı sesi duyulur. Genellikle ağaç tepelerinde ya da tel üzerinde öter. Sürü uçarken de aralıksız bu sesi çıkarır.
Davranış ve mevsim
Sakalar tohum yiyicidir; özellikle devedikeni, karahindiba ve benzeri yabani bitkilerin tohumlarını çok severler. Gagalarının inceliği sayesinde dikenli bitkilerin tohumlarına rahatça ulaşabilirler. İlkbahar ve yaz aylarında çiftler küçük, düzgün fincan biçimli yuvalar yapar; kış aylarında ise sürüler hâlinde yiyecek aramak için dolaşır.
Türkiye'de yıl boyunca görülebilir, ancak kuzeydeki sürüler kış için güneye göç eder.
Bahçenizde ve balkonunuzda nasıl yardım edersiniz?
Küçük hareketler büyük fark yaratır:
- Temiz, sığ bir su kabı koyun ve suyu sık sık değiştirin; sıcak günlerde su çok değerlidir.
- Yem kabına ayçiçeği değil, nijer (niger) tohumu ya da karışık küçük tohumlar koyun.
- Yabani otların bir köşesini kesmeden bırakın; devedikeni ve karahindiba tohumları doğal bir yemdir.
- Yem kaplarını temiz tutun, küf olmasına izin vermeyin.
- Kedinizi dışarı çıkarırken dikkatli olun; kuşlar kedilere karşı çok savunmasızdır.
- Bahçede zehirli böcek ilacı kullanmaktan kaçının.
Yakalamayın, satın almayın
Saka, ülkemizde ve birçok ülkede koruma altındaki yabani bir kuştur. Sesi güzel olduğu için ne yazık ki kafeste tutmak amacıyla yakalanır; bu hem yasa dışıdır hem de kuşa büyük zarar verir. Yakalanan kuşların birçoğu daha ilk günlerde ölür. Doğadan yakalanmış bir kuş satın almayın ve yakalamayın. Böyle bir olayla karşılaşırsanız yerel orman veya doğa koruma birimlerine bildirebilirsiniz.
Gözlem için ipuçları
Sakaları izlemenin en kolay yolu sabırlı olmaktır. Sonbaharda devedikeni ve karahindiba tohumlarının olduğu boş arazilerde, kuru otlar arasında bir grup sakanın hareketini görebilirsiniz. Dürbün varsa yüzlerindeki kırmızı maskeyi ve kanatlarındaki altın şeridi çok net seçersiniz.
Gözlem sırasında sessiz kalın, ani hareket etmeyin ve kuşları ürkütmemek için uzakta durun. Fotoğraf çekmek yerine seyretmek, kuşa en az zarar veren yoldur.
Sık sorulan sorular
Saka neden kırmızı yüzlüdür? Kırmızı maske yetişkin sakalarda görülür; yavrularda yoktur.
Ne yer? Özellikle dikenli bitkilerin ve yabani otların tohumlarını.
Nerede görülür? Bahçelerde, tarlalarda, park ve orman kenarlarında.
İlginç bilgiler
Sakanın İngilizce adı "goldfinch", yani "altın ispinoz" demektir.
Saka grupları Avrupa'da bazen "charm" yani "büyü" adıyla anılır; bu da onların şarkısının büyüleyici olmasından gelir.
Gözlem için ipuçları
Bir dürbün, sabır ve sessizlik kuş gözlemi için yeterlidir. Sabah erken saatler ve akşamüstü kuşların en hareketli olduğu zamanlardır. Kuşları ürkütmemek için uzaktan izleyin, yuvalara yaklaşmayın ve gördüklerinizi bir deftere not edin; bu hem keyifli bir alışkanlık hem de doğaya saygının bir yoludur.
Oyunda Saka
Sakayı doğadaki hâliyle izlemek en güzelidir. Oyunda ise bir saka oluşturabilir, yavruluktan büyütebilir ve ona melodiler öğretebilirsiniz; hiçbir kuşa zarar vermeden onunla vakit geçirebilirsiniz.
Kendi kuşunu oluştur